Lisianthus sturen per teeltfase: de weg naar fossielvrij?

Doel van het project

Hoofddoel is veel minder energie-input bij Lisianthus door het klimaat te optimaliseren per teeltfase. Forse besparing is mogelijk door het beperken van de hoge verdamping van 3-4 L/m² /dag. Echter, bij een klimaat dat verdamping remt ontstaan brandkoppen, wat de kwaliteit schaadt, voor uitval zorgt en de teelt vertraagt. De plantkundige hoofdvraag is of er aan het begin van de teelt een gevoelige fase is voor het ontstaan van brandkoppen, en of er in de fase daarna veel energiezuiniger geteeld kan worden.

Projectomschrijving

Lisianthus is een zeer intensieve jaarrond teelt met 500 tot 600 stelen per m² per jaar en een hoge energie-input. Er wordt veel belicht, bij hoge temperatuur geteeld, en de grond wordt 5-6 maal per jaar gestoomd. Lisianthustelers investeren veel in verduurzaming. Recent onderzoek heeft geleid tot een goed teeltrecept onder LED en telers implementeren die kennis in de praktijk. Zo wordt al veel bespaard.

Het afgelopen jaar is onderzoek gedaan naar verdere reductie van het warmtegebruik. Telen in een goed geïsoleerde kas onder full-LED belichting gaat goed, maar er gaat nog veel energie verloren voor vochtafvoer. Vooral de laatste teeltweken, als het gewas veel blad heeft en er het meest wordt belicht (400 μmol/m² /dag gedurende 20 uur), verdampt het gewas wel 3 tot 4 liter per m² per dag. Zoveel vocht met een condensatieontvochtiger afvoeren is praktisch vrijwel ondoenlijk.

Verminderen van verdamping bespaart veel energie. Echter, is er een complicerende factor: brandkoppen zijn een groot probleem in de lisianthusteelt. Het is een vorm van bladrand die de kwaliteit ernstig schaadt, voor uitval zorgt en de teelt fors vertraagt, wat ook weer veel energie kost. Uit proeven bij Plant Lighting is gebleken dat juist een lage RV en meer luchtbeweging het ontstaan van brandkoppen onderdrukt. Helaas zijn dit nou net omstandigheden waarbij het gewas juist méér gaat verdampen. Dus een teelt met weinig warmtegebruik en weinig brandkoppen lijkt onverenigbaar… Maar, mogelijk ligt er toch een kans om wel de verdamping sterk te beperken waarbij het gewas niet meer, maar juist minder brandkoppen krijgt. Brandkoppen worden vooral zichtbaar tussen 1 en 3 weken na planten. Het lijkt er dus op dat de gevoelige fase voor het ontstaan van brandkoppen vroeg in de teelt ligt (of zelfs al in de opkweek daarvoor!).

Dit project heeft twee werkpakketten:

Werkpakket 1: Onderzoek naar de gevoelige fase voor brandkoppen in klimaatcellen bij Plant Lighting.

• Is er een gevoelige fase is voor het ontstaan van brandkoppen?
• Wanneer en hoelang duurt die gevoelige fase?
• Hoe kan er nog meer gestuurd worden op het voorkomen van brandkoppen?

Werkpakket 2: Kasproef energiezuinig telen zonder verlies aan kwaliteit.

• In 2 proefkassen bij Delphy Improvement Centre wordt onder full-LED geteeld volgens de huidige standaard (kas 1) en
  bij een klimaat dat brandkoppen onderdruk en energie bespaart (kas 2).
• In kas 2 wordt in het begin juist gestuurd op meer verdamping. Dat onderdrukt brandkoppen en de extra energie is beperkt, doordat het gewas dan nog weinig blad heeft dus weinig verdampt. Na de gevoelige fase (kennis uit WP1) wordt overgegaan op een klimaat dat juist verdamping onderdrukt.
• Groei, takkwaliteit en energiebesparing wordt gemeten.

Looptijd onderzoek: september 2025 – december 2026

Dit project / onderzoek is tot stand gekomen in het kader van het programma Kas als Energiebron het innovatie- en actieprogramma van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en Glastuinbouw Nederland.