Aaterra eruit : Wat nu?

1 december 2016 | Chrysant | nummer 14 2016

Aaterra eruit : Wat nu?

Onlangs is duidelijk geworden dat vanaf begin volgend jaar de toelating van Aaterra voor de grondgebonden teelt gaat vervallen. Hier was al jaren sprake van en na enkele keren uitstel is het doek uiteindelijk toch gevallen. Het mag verkocht worden tot maart 2017, waarna een opgebruiktermijn gaat gelden tot september 2017. Aaterra was ruim 25 jaar voor alle chrysantentelers een zeer betrouwbaar middel om de kans op pythium bij de weggroeifase van de chrysanten te minimaliseren. In deze Delphy-Actua wordt ingegaan op de vraag: wat nu?

De chemische alternatieven

Voor de bestrijding van pythium in de chrysantenteelt zijn de volgende chemische opties nog beschikbaar:

Fenomenal

Dit is het middel dat Bayer al een aantal jaren startklaar heeft staan als vervanging voor Aaterra. Het bevat twee werkzame stoffen: fenamidone en fosetyl-aluminium. Met fenomenal zijn door Bayer genoeg proeven uitgevoerd en inmiddels is er ook al behoorlijk wat praktijkervaring mee opgedaan. De conclusie is dat Fenomenal een goede vervanger voor Aaterra is. In de adviesdosering van 3 gram per m2 is de werking gelijk aan 0,5 cc/m2 Aaterra. De verlaagde dosering van 1,5 gram per m2 is ook uitgeprobeerd, maar liet toch wat minder goede resultaten zien. De 3-gram dosering is duurder in het gebruik dan 0,5 cc Aaterra. Daarentegen lijkt Fenomenal een nevenwerking tegen rhizoctonia te hebben, waardoor een preventieve toepassing van rizolex mogelijk achterwege kan blijven.

Ridomil Gold

Ridomil Gold is de chemische pythiumbestrijder die meestal curatief ingezet wordt, dus met als doel om, nadát de pythiumaantasting opgetreden is, de schade te herstellen. Over het algemeen gaat dat met succes. Omdat ridomil naast de pythiumbestrijding het gewas ook nog een wortelstimulans geeft, herstellen de gewassen vaak verrassend snel. Dit komt waarschijnlijk o.a. doordat Ridomil een erg sterke systemische werking heeft en dan als het ware ‘van binnenuit’ kan werken. Nu Aaterra er straks niet meer zal zijn, zou u kunnen overwegen om Ridomil Gold preventief tegen pythium in te zetten. Proeven en praktijktesten hebben uitgewezen dat dat ook best goed kan, vaak wel in combinatie met andere producten. Enkele belangrijke aandachtspunten daarbij zijn wel:

  • Toepassen kan niet via de regenleiding en moet eigenlijk via de spuitboom. Op licht nat gewas met dosering van 0,15 cc per m2 en daarna licht afbroezen. Deze lage dosering én het feit dat Ridomil Gold extreem goed wateroplosbaar is, vraagt een heel secure toepassing.
  • Ridomil Gold is in tegenstelling tot Aaterra en Fenomenal heel gevoelig voor resistentievorming. Bij een paar rondes achter elkaar gebruiken moet je rekening houden met een minder goede werking, omdat de pythiumschimmels in de grond zich zullen aanpassen aan de metalaxyl (= werkzame stof van Ridomil Gold).

De niet-chemische opties:

Wij, als Delphy-adviseurs, denken dat het technisch ook mogelijk moet zijn in de chrysantenteelt in Nederland een chemie-loze weggroei te realiseren. In het buitenland is chemie-loos starten heel normaal en ook in Nederland slagen sommige bedrijven er al in om meerdere jaren de Aaterra en/of Rizolex in de kast te laten.
Fenomenal en Ridomil Gold staan weliswaar niet op lijsten van Aldi of andere supermarkten, maar worden in gewasmonsters bij de oogst in hoge gehaltes gevonden. De kans is groot dat daar in de toekomst discussie over gaat ontstaan. Ook zou je vraagtekens kunnen stellen bij de gewoonte om bij iedere vak domweg een hoeveelheid chemie de grond in te spoelen. Vanuit milieuoogpunt is dat eigenlijk niet meer aanvaardbaar, maar er ontstaat ook steeds meer aanwijzingen dat ‘chemie in de grond brengen’ teelttechnisch negatieve effecten heeft omdat bijvoorbeeld het bodemleven er zwaar onder lijdt. Hieronder worden een aantal punten behandeld, die van belang zijn bij het werken aan een chemieloze, maar wel goede weggroei.

Stomen

Voor de hand liggend natuurlijk, maar op gestoomde grond is geen pythiumbestrijding nodig. Met de lagere gasprijzen van de laatste jaren is de besparing op de kosten van pythiumbestrijding al bijna voldoende om stomen te kunnen rondrekenen.

Kwaliteit van de beregeningsinstallatie

Om nauwkeurig water te kunnen geven is de kwaliteit van de installatie van zeer groot belang. Op de meeste chrysantenbedrijven is de kwaliteit van de beregeningsinstallatie onder de maat en zou de waterverdeling veel beter kunnen. Aandacht geven en energie steken in de installatie betaalt zich dubbel en dwars terug. Naast de juiste dopkeuze en goede installatie van pomp en filters etc is een heel belangrijk aandachtpunt: slijtage, van de rotorsproeiers en soms ook van de gietpomp. Sproeiers die 7 á 8 jaar lang hun draaiuren gemaakt hebben zijn meestal gewoon versleten en geven een slechte verdeling, die meestal moeilijk te herkennen is, omdat het geen strokenbeeld geeft wat bij te hoge of te lage druk wel het geval is. Doppen vervangen gebeurt meestal dus een jaar of 3 te laat.

Grondstructuur

Het is ook voor de hand liggend, maar bij een goede structuur heb je minder kans op pythium en rhizoctonia. Dus aandacht voor de juiste manier van grondbewerking betaalt zich uit. Op kleigronden is bekalken verder nog een aandachtspunt. Tegenwoordig is structuurkorrelkalk of gips beschikbaar waarmee pH-neutraal bekalkt kan worden. Gips heeft wel een groter EC effect dan bijv. Dolokal, dus toepassen in de zomer of op de stoomronde.

Organische stof

Voldoende organische stof is belangrijk voor een goede structuur, vochtvasthoudendheid en bodemleven. Gelukkig brengen we met de perspotten jaarlijks al een behoorlijke hoeveelheid organische stof in de grond. Afhankelijk van de bedrijfssituatie is het zinvol om daar nog extra organische stof aan toe te voegen in de vorm van champost, groencompost of GFT. Wat ook steeds meer, met goed resultaat, gedaan wordt is het toepassen van organische voorraadbemesting. Hiermee bedoelen we: in plaats van minerale NPK voorraadmeststoffen zoals 12-10-18 organische meststoffen te gebruiken. Vaak zijn dit kippemest-producten of afgeleiden daarvan. Het bedrijf Fermofeed heeft de laatste jaren grote voortgang gemaakt in de ontwikkeling van organische meststoffen die qua NPK waarde nauwelijks duurder zijn dan kunstmest. Daarom is ons advies: ga meer van deze ‘echte’ mest gebruiken in plaats van kunstmest.

Aangepaste watergift

Als de verdeling van de regenleiding goed is, kan er goed precies water gegeven worden. Het ideale regime is natuurlijk op alle gronden/bedrijven anders, maar de algemene ervaring is wel dat ‘het droogtrekken van de perspot’, vóór het aangieten en eventueel daarna nog een tweede keer een goede manier is om de kans op pythium te verkleinen. Een perspot die een keer ingedroogd is, zal daarna niet meer maximaal vocht kunnen opnemen. De omstandigheden ín de pot zijn dan niet meer zo gunstig voor pythium én de plant zal extra wortels gaan vormen omdat hij op zoek moet naar vocht buiten de pot.

Hulp-‘middelen’ voor een chemieloze start

Naast de hierboven genoemde punten over de teeltomstandigheden bij de start zijn er een aantal producten te noemen die een positieve rol kunnen spelen bij een goede weggroei en wortelvorming. Hieronder worden er een aantal toegelicht:

Gerichte bemesting

  • In het algemeen is de ervaring: aangieten met een lage EC of zelfs met schoon water is goed voor een snelle wortelvorming, omdat het gewas dan stikstof-gebrek ervaart en dat is een signaal voor de planten om versneld wortels aan te maken.
  • Het wortelvormingsproces vraagt veel ijzer voor celdeling én het pythiumsymptoom van ‘gele koppen’ is ijzergebrek. Daarom is het belangrijk om er zeker van te zijn dat de ijzerbeschikbaarheid in het begin van de teelt goed is. Redelijk veel telers hebben goede ervaring met het meegeven van een shot ijzerchelaat met de aangietbeurt.
  • Omdat er in het begin van de teelt vaak alleen A-bak gegeven wordt, zonder fosfaat, komt fosfaatgebrek soms voor in dit gewasstadium. Als hier sprake van kan zijn, is het raadzaam om met de aangietbeurt maximaal 0,5 EC aan MAP mee te gegeven.

Kaliumfosfiet

Deze meststof is al een groot aantal jaren bekend als een hulpmiddel om de weggroei te verbeteren. In een dosering van 2 cc per m2 wordt het met de aangietbeurt meegegeven. Ook in onderzoek bij WUR is kaliumfosfiet naar voren gekomen als middel dat gewas- of grondweerbaarheid tegen schimmels verbetert. In de praktijk is er ook een wortelstimulans te zien van kaliumfosfiet.

Cultazym

Dit product van het bedrijf Ecoline is al ruim 25 jaar op de markt en heeft zich qua werkzaamheid in diverse teelten bewezen. Het product bevat enzymen die als effect in de grond hebben: versnellen van het afbraakproces van oude planten- en worteldelen. Hierdoor is de voedingsbodem van schadelijke schimmels sneller opgeruimd, waardoor die minder kans krijgen zich te ontwikkelen en positieve schimmels en bacteriën vervolgens betere groeiomstandigheden ondervinden. De praktijkervaring is dat vooral de kans op rhizoctonia kleiner wordt bij toepassen van cultazym, bij de aangietbeurt 2 cc per m2.

Trichoderma

De schimmel Trichoderma is in de landbouwkundige wetenschap bekend als ‘positief voor het functioneren van plantenwortels’. De schimmel groeit op het worteloppervlak en gaat met de wortels mee. Koppert heeft het product Trianum en Biobest het product Asperello. Verder bestaan er nog andere producten met Trichoderma en zijn er meerdere met Trichoderma verrijkte composten op de markt. Een grote, structurele, stap voorwaarts zou zijn als alle stekbedrijven in Nederland bij de beworteling trichoderma in de perspotten zouden verwerken.
In alle buitenlanden is gebruik van Trichoderma in de chrysantenteelt standaard, met bewezen resultaat. Dus het is eigenlijk heel vreemd dat in Nederland hier tot nog toe nauwelijks mee gewerkt wordt.

Hicure

Dit product van Syngenta is een ‘echte’ groeistimulator. Omdat het een toegelaten product is, is de effectiviteit bewezen. Wat het doet: de aminozuren in het product vullen de inwendige eiwittekorten van de plant aan, die optreden tijdens niet-optimale groei. Een gewas dat behandeld wordt met Hicure zal sterker groeien en beter door omstandigheden heen kunnen komen, waaronder pythium of rhizoctonia zou optreden. Hicure kan meegegoten worden (0,5 cc /m2), maar ook met de gewasbescherming meegegeven worden (50-100 cc/100 l).

B-Cleaner

Het bedrijf Pro4Agri heeft het product BCleaner op de markt. Het werkt op basis van natuurlijke zepen en oliën en zorgt voor het schoonmaken van de grond van schadelijke schimmels. Een aantal bedrijven hebben hier inmiddels redelijk goede ervaringen mee. De toepassing is ook: bij de aangietbeurt meegieten, 1,0 cc per m2.

Om te komen tot een chemische-loze weggroei zal nog wel wat moeite, aandacht en een beetje leergeld kosten van iedereen die betrokken is bij de chrysantenteelt. Waarschijnlijk zal een combinatie van de hierboven genoemde punten uitgedokterd moeten worden om te komen tot het optimale recept of misschien ontstaan er wel meerdere goede recepten. We denken dat als de wil er is we gezamenlijk de weg zeker gevonden krijgen.
Er zijn nog meer producten op de markt, die behulpzaam kunnen zijn voor een chemie-loze chrysantenstart. Omdat de praktijkervaringen ontbreken kunnen deze nog niet opgenomen worden in deze Delphy-Actua. We nodigen de leveranciers en/of de gebruikers van deze producten uit om contact met ons op te nemen en middels bijv. praktijk-demo’s te tonen dat hun producten voor chrysantentelers een meerwaarde kunnen hebben.

Team Chrysant van Delphy
René Corsten +31653374539 r.corsten@delphy.nl
Theo Roelofs +31653398107 t.roelofs@delphy.nl
Paul de Veld +31651350359 p.develd@delphy.nl